08/22/2019 - پنجشنبه 31 مرداد 1398

بررسی آسیبهای اجتماعی در بافت فرسودۀ شهری و عوامل مؤثر بر آن (مناطق 10، 12 و 13 شهر تهران)

1395/10/5 332 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: پروین خطیب­زاده

استاد راهنما: دکتر مهرداد نوابخش

استاد مشاور: دکتر علیرضا کلدی

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ پژوهش علوم اجتماعی/ ـــــــ

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران/ دانشکده هنر و معماری

سال تحصیلی: 91-1390

خلاصه پژوهش

انسان، موجودی­ست که در سایۀ حیات اجتماعی به زندگی انسانی رسیده است. حیات اجتماعی انسان‌ها، در مواردی به علل و انگیزه­هایی دچار عوارض و اختلالاتی می­شود. به عامل پدیدآورندة عارضه و اختلال مورد نظر، بیماری یا آسیب اجتماعی می­گویند. مسئلۀ آسیب­های اجتماعی از دیرباز در جامعۀ بشری مورد توجه اندیشمندان بوده است. هم­زمان با گسترش انقلاب صنعتی و گسترش دامنۀ نیازمندی­ها، محرومیت­های ناشی از برآورده نشدن خواست­ها و نیازهای زندگی، موجب گسترش شدید و دامنه­دار فساد، عصیان، تبه­کاری و دیگر آسیب­های اجتماعی شده است.

آسیب­ها و انحرافات اجتماعی، پدیده­ای­ست که در همۀ جوامع و مکان‌ها و زمان‌ها وجود دارد؛ اما مشکل مهم، تبدیل پدیدۀ اجتماعی به مسئلۀ اجتماعی­ست؛ که در آن صورت باید درمان شود؛ و گرنه آثار و پیامدهای منفی­اش سرایت­کننده است. در پژوهش حاضر، مسئلۀ فراوانی آسیب­های اجتماعی در بافت­های فرسودۀ شهری بررسی شده که به کرات در اخبار و گزارش­ها و آمارهای رسمی و غیررسمی مطرح شده، و با کمک ویژگی­های بافت فرسودۀ شهری، متغیر وابسته بررسی شده، میزان هم­بستگی آن‌ها نیز تجزیه و تحلیل شده است. هدف کاربردی تحقیق، ایجاد توجه بیشتر در سازمان‌های مسئول و آگاه­سازی ساکنان و مالکان بافت­های فرسوده به رابطۀ فرسودگی کالبدی و میزان آسیب­های اجتماعی در این محلات و افزایش انگیزه برای نوسازی کالبد­ی­ست.

با توجه به بررسی­های صورت­گرفته باید گفت که فرسودگی مسکن و کاهش کیفیت در محلات شهری، کمبود امکانات و خدمات شهری، جذب نشدن سرمایه­گذاران، بهای پایین منزل مسکونی و ...، از جمله مواردی­ست که سبب خارج شدن افراد بومی و اصیل از محلات فرسودۀ شهری و ورود اقشار کم­درآمد و آسیب­دیدۀ اجتماعی­ می‌شود. بنابراین برای افزایش کیفیت زندگی باید اقدامات زیادی از جانب دولت و سایر ارگان‌های مربوط صورت گیرد. همچنین به علت انگیزة اندک مالکان برای نوسازی پلاک‌های فرسوده که برخی به سبب کم‌توانی مالی تصمیمی به نوسازی منزل مسکونی ندارند و بعضی نیز به علت نارضایتی از کیفیت محله و کمبود امکانات، مساکن خود را رها کرده و تنها مایل به فروش قطعات خود هستند، باید اقدامات اساسی از سوی دولت، شهرداری تهران و سازمان نوسازی شهر تهران صورت گیرد. در این زمینه، ارایة تشویق‌ها و تسهیلات لازم، بخشش عوارض نوسازی برای مالکانی که تصمیم به نوسازی دارند، اعطای تراکم تشویقی، تسهیل در روند اداری پرداخت وام‌های ساختمانی، افزایش مبلغ ودیعة مسکن(به سبب وجود دو خانوار یا بیشتر در هر واحد)، صدور پروانه‌های ساختمانی رایگان، اجرای طرح جابه‌جایی مسکن برای مالکانی که به سبب کهولت سن توانایی جابه‌جایی ندارند و ... می‌تواند در افزایش انگیزة نوسازی مفید باشد. همچنین با توجه به شناخت حاصل‌آمده در تحقیق باید گفت که وجود فقر اقتصادی شدید ساکنان در بافت‌های فرسودة شهری، عاملی مؤثر در وقوع و میزان زیاد آسیب‌های اجتماعی‌ست.

اقدامات مناسب ذیل در این محلات می‌تواند گامی مؤثر در جهت توانمندسازی اقتصادی افراد ساکن باشد: برگزاری دوره‌های رایگان توانمندسازی اقتصادی توسط دولت و سایر ارگان‌های مربوط؛ ایجاد و راه‌اندازی کارگاه‌ها و صنایع کوچک و جذب نیروی کار از میان ساکنان بافت‌های فرسوده که در فقر اقتصادی به سر می‌برند؛ توجه به تأمین اجتماعی و اقتصادی و گسترش بیمه‌های فراگیر برای افراد بیکار؛ شناسایی افراد توانمند ساکن در این بافت‌ها و بهره‌گیری از نیروی این افراد برای راه‌اندازی دوره‌های گوناگون آموزشی؛ اجرای طرح‌های مناسب اشتغال‌زایی در میان ساکنان بافت‌های فرسوده.

همچنین برای نیل به توسعه در تمامی ابعاد و کاهش آمار و ارقام آسیب‌ها در محدوده‌های فرسودة شهری می‌توان این راه‌کارهای اجرایی را نیز پیشنهاد کرد: ارتقای کیفیت خدمات شهری در سطح محلات فرسوده با حمایت ارگان‌های مربوط؛ افزلیش سطح سرانه‌های آموزشی، تفریحی و ورزشی در سطح محلات فرسوده؛ ایجاد نهادهای مردمی با هدف ایجاد توسعة فرهنگی در میان ساکنان بافت‌های فرسوده؛ شناسایی نیازهای آموزشی ساکنان بافت‌های فرسوده و برگزاری کلاس های آموزشی رایگان برای ارتقای سطح فرهنگ ساکنان.