12/15/2019 - يكشنبه 24 آذر 1398

مقایسه و تحلیل مشارکت مردمی در نوسازی بافت‌های فرسودة شهری از جنبه‌های حقوقی(ایران و انگلستان)

1395/10/5 291 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: سهيلا حميدزاده خياوي

استاد راهنما: دكتر حسين ذبيحي

اساتید مشاور: دکتر حمید ماجدی، دكتر مهيار اردشيري

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: دکتری/ شهرسازی/ ــــــــ

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات/ دانشکده معماری و شهرسازی

سال تحصیلی: 91ـ1390

خلاصه پژوهش

وسعت عظيم بافت‌هاي فرسوده، نوسازی اين بافت‌ها را در نظر مديران شهري لازم نموده است. با جست‌وجوی علل و ریشه‌های کندی روند، اقدامات متولیان نوسازی نسبت به روند رو به افزایش فرسودگی بافت­های شهری روشن و مشخص شد. علت اصلی، روش‌های مداخله و تکنیک نحوة مداخله عناصر و عواملی‌ست که باید در این روند مشارکت کنند؛ زیرا توان و ظرفیت مدیریت نوسازی به اندازه‌ای نیست که بتواند پاسخگوی نوسازی تمامی بافت‌های فرسوده باشد و مسائلی که از شیوة تملک اراضی و سلب مالکیت زمین به وجود می‌آید، باعث ایجاد تقابل بین مدیریت نوسازی و ساکنان این قبیل بافت‌ها می‌شود و فرایند نوسازی را با مشکل مواجه می‌کند.

این تحقیق، با بررسی نظریات برنامه‌ریزی و نوسازی شهری و تجارب کشورهای دیگر، روش‌های مداخلة مناسب را شناسایی کرد، و بهترین شیوه، مشارکت دادن کلیة ارکان نوسازی به‌ویژه حلقة مفقودة آن یعنی مشارکت ساکنان و صاحبان حقوق معرفی شد، و دلایل حقوقی بودن تصمیمات و اقدامات نوسازی شهری ذکر شد. با معرفی مناسب‌ترین شیوه، یعنی مشارکت مردم، بسترهای مورد نیاز آن مورد سؤال قرار گرفت، و این نتیجه به دست آمد که مبانی حقوقی این مشارکت باید تدوین شود، و تا زمانی که مبانی حقوقی مشارکت مردم و به‌ویژه مالکان اراضی در نظام هدایت و کنترل نوسازی شهری ایران تبیین نشود و قوانین تثبیت‌شده‌ای در این زمینه نباشد، مدیریت نوسازی، از پشتوانه‌های حقوقی و قانونی لازم برای مشارکت دادن عوامل اصلی اثرگذار و اثرپذیر از اقدامات نوسازی شهری برخوردار نخواهد شد، و همین، موضوع تحقیق است. برای تحدید موضوع، تنها دو کشور ایران و انگلستان با یکدیگر مقایسه شدند. روش تحقیق، ارزش‌یابی مقایسه‌ای بود، و از روش ماتریس دست‌یابی به اهداف حق مشارکت مردم در نوسازی شهری بهره گرفته شد؛ اما در طول تحقیق مشخص شد که برای مشارکت مردم در نوسازی شهری، شیوه‌های جای‌گزین بهتری همانند انطباق مجدد زمین ـ نسبت به مورد انگلستان ـ وجود دارد که با هدف تحقیق هم‌خوانی بیشتری دارد.

در بررسی وضع انگلستان در این مورد، از مطالعات قبلی استفاده شد؛ ولی برای روشن شدن وضعیت ایران و سپس مقایسة آن با انگلستان، مطالعه‌ای صورت نگرفته بود. برای همین، با مطالعه به روش دلفی در دو دور، نظر کارشناسان منتخب پرسیده شد، و با روش آزمون فریدمن، اولویت عوامل مشخص شد، و امکان اجرای انطباق مجدد زمین در ایران با توجه ویژه به جنبة حقوقی آن مورد کاوش قرار گرفت و سپس نتایج آن با کشور انگلستان مقایسه شد.

از جمله یافته‌های تحقیق حاضر، شناسایی نکات تشابه و تفاوت حق مشارکت مردم در نوسازی شهری ایران و انگلستان برای دست‌اندرکاران و محققان بود، و ملاحظه شد که حتی در کشور پیش‌رفته‌ای همچون انگلستان نیز چارچوب‌های روشن و قاطعی برای به رسمیت شناختن حق مشارکت مردم در نوسازی شهری مورد نیاز است.

در این رساله گفته شده که چون تحلیل‌های حقوقدان‌ها و رفع تناقضات بین مصوبات، مختلف است و به کاوش بیشتری از سوی دکترین‌ها و متخصصان حقوقی نیاز است، تحلیل جنبه‌های حقوقی، کامل و بدون نقص نبوده و این تحقیق به همة اهداف خود دست نیافته، و چون مطالعه در شهرهای ایران غیر از شهر تبریز میسر نشده و نیاز به تحقیق بیشتر احساس می‌شود،  پیشنهاد می‌شود که آزمون امکان‌پذیری اجرای انطباق مجدد زمین در سایر شهرهای ایران تکرار شود و همچنین از متخصصان حقوقی بیشتری برای تدوین نظام حقوقی مشارکت مردمی در نوسازی شهری ایران کمک گرفته شود.