08/22/2019 - پنجشنبه 31 مرداد 1398

بررسی میزان تأثیر ایجاد محور پیاده در بازگردانـدن حیات شهـری در بافت فرسـوده و تاریخی امام‌زاده یحیی(ع)

1395/10/5 258 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: شیوا یزدچی

استاد راهنما: دکتر محمدرضا رسولی

استاد مشاور: دکتر افسانه مظفری

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ شهرسازی/ طراحی و برنامه‌ریزی شهری

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز/ دانشکده شهرسازی

سال تحصیلی: 90ـ1389

خلاصه پژوهش

احداث مسير ويژة پياده، علاوه بر آن‌كه در تجديد حيـات مراكز شـهري نقشي انکارناپذیر ایفا مي‌كند، با فراهم آوردن تعاملات اجتماعي، به شهروندان اجازه مي‌دهد که در محیطی آرام، بدون اين‌كه هر لحظه خطر برخورد يا تصادف با خودرو را احساس كنند، حواس خود را کاملاً معطوف به انتخاب جنس، حظ بصري يا پياده‌روي بي‌دغدغه كنند.

ایجاد محورهای پیاده، یکی از روش‌های احیای فضاهای تاریخی شهری‌ست. این محورها، در صورت دارا بودن ارزش‌ها و ویژگی‌های یادشده می‌توانند بافت پیرامونی خود را متحول كنند. برای مثال، ایجاد فعالیت‌های تجاری در مسیر پیاده، به تکنیک نحوی كه مورد توجه عابران باشد، اقتصاد محله را متحول می‌كند. تغییر كاربری بناهای باارزش به محل‌های استراحت مانند هتل و رستوران نیز در این موضوع مؤثر است.

طراحي مسيرهاي پياده، و در نتيجه، ايجاد فضاهاي باز شهري و افزايش تعاملات اجتماعي را مي‌توان راه‌كارهايی اجرايي دانست كه وجهي نو از يك صنعت ناشناخته (در ايران) را به نمايش مي‌گذارند، و مطالعة بيشتر بر روي آن مي‌تواند گامي مثبت در جهت اعتلاي سطح كيفي فضاهایی برای تعاملات اجتماعی و بهبود فعالیت‌ها و کارایی اقتصادی باشد.

این پژوهش در ضمن تلاش برای افزايش فضاهایی به منظور تعاملات اجتماعي و بهبود فعالیت‌ها و کارایی اقتصادی، در نظر دارد در پی مطالعات انجام‌گرفته، نقش پیاده و پیاده‌روی را در فرهنگ مردم پررنگ تر کرده، از طریق آن، به بازگشت حیات شهری بافت‌های فرسوده کمک کند. همچنین بر آن است که با بیان معیارهای محیط‌های پیاده‌مدار، بر اهمیت آن به مثابه الگویی مناسب برای جابه‌جایی در محیط شهری تأکید کند و نقشی مؤثر در خلق فضاهای ایمن و جذاب برای پیاده‌ها داشته باشد. مسلماً قابلیت پیاده‌مداری در فضاهای شهری، در ارتباط مستقیم با امنیت، دل‌پذیری، جذابیت محیطی، دست‌رسی، پیوستگی، تداوم فضایی، ارتباط کاربری زمین، حمل‌ونقل عمومی و موضوعات مشابه است.

امام‌زاده یحیی (علیه­السلام)، نام بقعة ابوالقاسم عزالدین یحیی (علیه­السلام) است که در کوچه‌ای به همین نام در خیابان ری، نرسیده به خیابان شهید مصطفی خمینی، در یکی از محلات قدیم شهر تهران واقع شده که سابقاً به آن عودلاجان گفته می‌شد. این محدوده، از جمله فضاهایی‌ست که با ورود اتومبیل، رو به نابودی می‌رود. بر اساس اسناد تاريخي، بافت و محلة عودلاجان، يکي از بخش‌هاي مهم تهران عهد ناصري، و از لحاظ سياسي، محل سکونت بسیاری از رجال و اعيان قاجاري بوده است. براي نخستين بار، در 150 سال پيش، مسيو کرشيش، معلم اتريشي مدرسة دارالفنون، نقشة اين بافت تاريخي را با تمام گذرها، کوچه‌ها و حتي بناهاي تاريخي و ارزشمند اين بافت به تصوير کشیده است. و اکنون، عودلاجان، با كوله‌باري از تاريخ و هنري كه بخش‌هايي از آن به يغما رفته، بايد در انتظار بماند تا مسئولان، طرح بازآفرینی قلب تاريخ پايتـخت را به دور از تخريب و نابـودي رقم بزننـد. شاید دور کردن وسایل نقلیه و اهمیت به حضور و تحرک عابران و فعالیت‌های متناسب با هویت محل، حیات دوباره را به آن بازگرداند. ساکنان محلۀ امام‌زاده یحیی از وضعیت کنونی محله ناراضی بوده، خود خواستار تغییرات و ایجاد فضاهایی برای بازگرداندن هویت و سرزندگی محلۀ خود هستند.

در بررسی‌ها، این نکات مشخص شد که محله، فضاهای عمومی و گردهمایی، همچنین فضاهایی برای بازی کودکان ندارد و نبود امنیت برای زنان و سالمندان و رعایت نشدن عدالت جنسی در تخصیص فضاها، نبود مبلمان، کف‌سازی و نماکاری مناسب در طول مسیر و ... مشهود است.

در ادامة روند پژوهش، سه گزینة پیشنهادی بر اساس معیارها و اهداف تحقیق ارایه شده، و از بین آن‌ها، گزینۀ سوم، طراحی مطلوب(دست‌یابی به آیندۀ آرمانی) با دست‌یابی به حداکثر معیارها و اهداف انتخاب شده است. در این گزینه، با دخل و تصرف در لبۀ مسیر، ایجاد عقب‌نشینی‌هایی برای عبور راحت‌تر عابران، فضاهایی برای گردهمایی گردشگران و ساکنان پدید می‌آید؛ که خود باعث جذب بیشتر مردم، هم برای بازدید از بناها و بافت محله، و هم برای گذراندن اوقات می‌شود. بازسازی نمای مغازه‌های موجود و طراحی فضاهای تجاری جدید(برای رفع نیازهای روزانه و ...) و ایجاد فضاهایی برای معرفی تاریخ تهران و منطقه (از طریق بروشورها یا کتب)، طراحی مکانی برای بازی‌های جمعی و تمهیداتی از این قبیل، باعث سرزنده شدن مسیر خواهد شد. فضای سبز ایجادشده و تسهیلاتی که برای ناتوانان جسمی و سالمندان در طول مسیر طراحی می‌شود، امکان حضور تمامی قشرها و سنین در کنار هم را فراهم می‌کند.