08/22/2019 - پنجشنبه 31 مرداد 1398

تجدید حیات محلات هم‌جوار بزرگ‌راه نواب (تجربه‌ای در ارتقای کیفیت محیطی)

1395/10/5 247 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: شیما صهبا

استاد راهنما: دکتر علیرضا عندلیب

استاد مشاور: دکتر ایرج اعتصام    

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ طراحی شهری/ ـــــــــ

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه آزاد اسلامی، علوم و تحقیقات تهران/ دانشکده معماری و شهرسازی

سال تحصیلی1390-91

خلاصه پژوهش

در حالی که اهمیت توسعۀ گستردۀ بزرگ‌راه‌های درون شهری و نقش مهم آن‌ها در سهولت امر تردد و دست‌رسی‌ها در شهرنشینی معاصر، آشکار به نظر می‌رسد، آثار جانبی این بزرگ‌راه‌ها، چالشی جدی برای زندگی شهروندان محسوب می‌شود. توجه نکردن به هم‌خوانی کالبدی این عناصر با سایر عناصر شهری و نیز بی‌توجهی به محیط و منظر آن‌ها می‌تواند مشکلاتی اعم از انواع معضلات محیط زیستی، اجتماعی و شهری پدید آورد.

خیابان نواب، یکی از شریان‌های اصلی شمالی ـ جنوبی تهران به شمار می‌آید و در بخشی از تهران واقع شده که در 70 سال اخیر در زمرۀ رشد و توسعۀ مناطق مرکزی تهران به سمت غرب بوده است.

طرح تعریض نواب و تبدیل آن به بزرگ‌راه نواب، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های شهری تهران است که به علت نبود مطالعات همه‌جانبه در هنگام طراحی و ساخت در دهۀ 70، هم‌اکنون با مسائل متعدد اجتماعی، شهری، زیست‌محیطی و ... مواجه است. ساختارهای عظیم و جدید که جای‌گزین خانه‌های سنتی، کوچک و منفرد شده، و دیگر ساختارها، دیوارهای غیرانسانی شگرفی را در دو طرف تونل نواب پدید آورده که خود آن‌ها نیز باعث به وجود آمدن مشکلاتی از قبیل بی‌توجهی به مسئله اشراف و محرمیت، فضاهای ناامن و بی‌دفاع در پوسته و بافت، از بین رفتن احساس تعلق در ساکنان بافت، کمبود فضاهای جمعی برای بروز فعالیت‌های اجتماعی و غیره شده است.

مطالعات صورت‌گرفته نشان می‌دهد که پروژۀ نواب، ناپیوستگی بزرگی را در بافت منسجم قبلی این بخش از شهر به وجود آورده است و خود به یک مانع فیزیکی برای پیاده‌روهای حاشیة بزرگ­راه و خیابان‌های حاضر تبدیل شده و همچنین به حذف معاشرت و رفت‌وآمد بین همسایگان و تعامل اجتماعی ـ هم در داخل و هم در بین مناطق همسایه ـ  منجر و منتهی شده است.

بررسی‌های انجام‌گرفته لازم می‌نماید که نگرشی تازه برای ادامۀ روند پروژه پدید آید تا علاوه بر رفع مشکلات وضع موجود در حد مقیاس طرح، با تبیین اصول و معیارهایی برای طراحی سازمان، سیما و منظر بافت محدودۀ طرح، از تشدید مشکلات جلوگیری به عمل آید. در این راستا، پس از ارایۀ راه‌بردها و سیاست‌هایی مانند ایجاد تعادل بین کاربری مسکونی و خدماتی شهری در بافت فرسوده، سامان‌دهی عادلانۀ سازمان فضایی، به رسمیت شناختن مقیاس محله به مثابه قلمرو معنی‌دار شهر، استفاده از نمادها و نشانه‌ها برای افزایش خوانایی محورها و مسیرها، و نیز سیاست‌هایی مانند ایجاد فضاهای جمعی و باز و مطلوب شهری در بافت، ایجاد مراکز محلی و فضاهایی برای تعاملات اجتماعی، ایجاد مسیرهای پیاده در جهت تعاملات بیشتر ساکنان محله، ایجاد بازارهای هفتگی یا مراکز خوداشتغالی و، آلترناتیوهایی نیز برای کاهش مشکلات محدوده بدین شرح ارایه شده است:

1ـ ایجاد پل‌بازارهایی بر روی سطح بزرگ‌راه تا این مراکز از طریق مسیرهای پیاده با محلات ارتباط برقرار ‌کند. در این گزینه سعی شده با جذب شهروندان و ساکنان به سطح بزرگ‌راه، تعاملات اجتماعی را ارتقا یابد و با فعالیت شبانه‌روزی این مرکز و مراجعۀ شهروندان، امنیت منطقه افزایش پیدا کند.

2ـ سطح بزرگ‌راه پوشانده شود و ادامۀ بزرگ‌راه به صورت زیرگذر باشد. در این حال، سطح بالای بزرگ‌راه، یک مرکز فرامحلی در نظر گرفته شده که با دو مرکز پیشنهادی در دو طرف بزرگ‌راه، از طریق مسیرهای پیاده ارتباط می‌یابد. در این گزینه سعی شده که با تقویت ارتباط بین این مراکز، تعاملات اجتماعی بین محلات افزایش یابد و گسست بین محلات تا حدی کاهش پیدا کند.

3ـ یک مرکز فرامحلی در سطح بالای بزرگ‌راه پیشنهاد شده که جوابگوی نیاز محلات اطراف باشد. این مرکز با مرکز محلات اطراف که محل تجمع ساکنان است، توسط مسیرهای پیادة اطراف ارتباط برقرار می‌کند. پیشنهاد مرکز محلات و مسیرهای پیاده، سبب رونق و ارتقای امنیت و سرزندگی محلات می‌شود و تعاملات اجتماعی بین ساکنان محلات گسسته‌شدۀ اطراف بزرگ‌راه نواب را افزایش می‌دهد.

از بین گزینه‌های فوق، گزینۀ شماره 3، گزینۀ بهینه انتخاب شد که جزئیات طراحی آن به شرح ذیل است: طراحی مسیر پیاده، طراحی گره‌ها به عنوان فضای تجمع، سامان‌دهی کاربری ها با تأکید بر اختلاط کاربری‌ها، سامان‌دهی بافت با تأکید بر هویت محله‌ای، کف‌سازی و جداره‌سازی خیابان و غیره.

: 91-ـ1390