08/22/2019 - پنجشنبه 31 مرداد 1398

طراحی الگوی مسکن پایدار در برابر زلزله در بافت کهن تهران (نمونة موردی: مسکن فرهنگیان در عودلاجان)

1395/10/5 214 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: غزل ابوالوردی

استاد راهنما: دکتر محمدجواد مهدوی‌نژاد

استاد مشاور: دکتر محمدرضا بمانیان

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ معماری/ فنی

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه تربیت مدرس/ دانشکده هنر و معماری

سال تحصیلی: 90ـ1389

خلاصه پژوهش

این پژوهش، ویژگی‌ها، چالش‌ها و نیازهای بافت فرسودة قدیم تهران را بررسی می‌کند. مسکن، از مهم‌ترین نیازهای بافت‌های قدیم تهران است؛ زیرا در این بافت‌ها، از یک طرف، در وضع موجود، بیشتر بناها، کاربری مسکونی دارند، و از طرف دیگر، در برنامه‌ریزی‌های آینده، بر اساس برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه، سازمان نوسازی و شهرداری تهران، عهده‌دار بیشترین ساخت و ساز در این بافت‌ها با کاربری مسکونی خواهد بود. علاوه بر این، نوسازی و سامان‌دهی بناها با کاربری مسکونی در بافت‌های کهن و تاریخی به منظور جلوگیری از متروک شدن بافت و آسیب‌های ناشی از عواقب آن یا تخلیة بافت از افراد بومی و جای‌گزینی افراد بدون احساس تعلق به بافت، از لازم‌ترین نیازهای این‌گونه بافت‌هاست.

خطر بزرگ ناپایداری این بافت‌ها، چون بیشتر بناهای موجود، قبل از تصویب آیین‌نامة زلزله در ایران ساخته شده‌اند، از مهم‌ترین چالش‌هاست. توجه به پایداری لرزه‌ای بنا، از ویژگی‌های توسعه پایدار است، و توجه به سازه و خصوصاً مقولة پایداری لرزه‌ای در ساختمان، از فرایند طراحی معماری جدا نیست؛ در نتیجه، وجود «الگویی برای مسکن پایدار در برابر زلزله» در بافت کهن، لازمۀ توسعه پایدار در این بافت‌هاست. دو عامل اصلی برای پایداری بناها وجود دارد: 1ـ استفادة مناسب از تکنولوژی تولید ساختمان و فناوری‌های روزآمد؛ 2ـ توجه و طراحی متناسب با نیازهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی بستر طراحی.

این پژوهش معتقد است که با توجه به موارد ذکرشده برای طراحی پایدار می‌توان «الگویی برای طراحی و اجرای بناهای جدید» بر اساس تکنولوژی روزآمد ارایه کرد که با اوضاع و ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی بستر مورد نظر برای ساخت «مجموعه‌های مسکونی» هماهنگی داشته باشد. رویکرد این پژوهش در حوزۀ تکنولوژی تولید ساختمان، به «طراحی پایدار در برابر زلزله» است، و در حوزۀ بافت‌های فرسوده، طراحی در بافت فرسودۀ تاریخی محلة عودلاجان شهر تهران را در نظر دارد. نوآوری این پژوهش در این است که به جای طراحی یک ساختمان یا یک مجتمع، هدف خود را طراحی مسکن پایدار در برابر زلزله برای بافت فرسودة محلة عودلاجان در شهر تهران قرار داده است.

عودلاجان، در محلة 9 از منطقة 12 شهرداری تهران واقع شده است. جایگاه عودلاجان در منطقه و شهر، هویت تاریخی و همچنین اوضاع و نیازهای اجتماعی ـ اقتصادی آن، به گونه‌ای‌ست که باید آمیزه‌ای از فعالیت‌های سازگار با یکدیگر ایجاد شود؛  زیرا این فعالیت‌ها باید به گونه‌ای باشند که به لحاظ سیستمی، یکدیگر را تقویت کنند و موجب افزایش هم‌زمان چهار عامل رفاه سکونتی، خدمات شهری، بهره‌وری اقتصادی، و سلامت اجتماعی شوند. در زمینۀ مسکن، بیشترین کاربری مسکونی، در بخش شمالی آن قرار دارد و بیش از 50 درصد بناهای موجود، قابلیت تخریب و نوسازی دارند.

این سیاست‌ها در طرح تفصیلی منطقة 12 در عودلاجان مد نظر قرار گرفته است: حداکثر ارتفاع ساخت: 2.5 طبقه(7.5 متر)؛ حداکثر تراکم: 120 درصد؛ توجه ویژه به طراحی لرزه‌ای؛ نیاز به فضای سبز؛ حفظ ویژگی‌های فضا و توده‌های کالبدی بافت.

بر این اساس، طراحی الگوهای مسکن، با توجه به الگوی قطعات و توده‌های فضایی موجود شکل گرفته است. بر اساس مطالعات و بررسی وضعیت موجود بافت، 7 گونه الگوی ساخت بر اساس چگونگی قرارگیری تودۀ حجمی قابل شناسایی‌ست. نکات مؤثر در انتخاب الگوی مسکن در طراحی نمونة موردی، بدین قرار است: ترجیح واحدهای دوبلکس؛ حفظ خطوط مالکیت موجود در گونۀ قطعات؛ حفظ تراکم و میزان پر و خالی موجود بافت؛ ملاحظات پایداری لرزه‌ای؛ استفاده از حیاط و فضای سبز به مثابه نشانه‌های بصری بافت.