12/15/2019 - يكشنبه 24 آذر 1398

طراحی مرکز اقتصادی ـ خدماتی خلازیر

1395/10/5 261 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: فربد طبایی

استاد راهنما: مهندس محسن پدیدار

استاد مشاور: مهندس سعید مشایخ فریدنی

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ معماری و شهرسازی/ ــــــــ

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه شهید بهشتی/ دانشکده معماری و شهرسازی

سال تحصیلی: 1389

خلاصه پژوهش

نوسازی مراکز قدیم شهر بدون علاقه­مندی و توجه به ضرورت توسعه و شناخت تبعات این توسعه، خالی از اشکال نیست. این مراکز که از نظر شکل و محتوا منسوخ شده­اند و قادر به تأمین محیط مناسب برای زیست و داد و ستد ساکنان خود نیستند و نمی‌توانند خود را با الگوی رشد شهر منطبق کنند، سطوح بسیار باارزشی از سطح شهر را در اختیار دارند؛ حال آن‌که امکان هم­سویی با نیازهای اقتصادی، اجتماعی جامعه، مدت­هاست از آن‌ها سلب شده است. برخی از نظریه­پردازان امور شهر، بازسازی تمام­عیار را برای رونق مراکز شهری پیشنهاد می‌کنند و  جنبه­های تجدید حیات بافت کهن را نتیجۀ سرمایه‌گذاری و استفادۀ بهینه از اراضی موجود می­بینند. آن‌ها توصیه می‌کنند که با وجود آوردن شبکۀ تسهیلات و ساختمان­های جدید و بلند و بیشترین بهره­برداری از قطعات موجود در مرکز شهر، دست به تغییرات همه­جانبه ـ شبیه آنچه در مراکز شهری در کشورهای غربی اتفاق افتاد ـ زده شود. طرفداران این نظریه اذعان دارند که با کوچ ساکنان فعلی که قادر به هماهنگی وضعیت خود با این توسعه نیستند، شهری جدید به جای بافت کهن خواهد رویید، و به این طریق، جریان سرمایه‌گذاری تمایل خواهد داشت که در اجرای طرح این مناطق و بازسازی یکپارچة آن بیشتر مشارکت کند.

در مقابل، نظریة متعادل‌تر، حاکی از این است که باید این نوع بافت‌های فرسوده را با بهینه‌سازی و ارایة تسهیلات و تجهیزات شهری، بیش از پیش، مناسب سکونت و بهره‌برداری کرد، و به این طریق، ضمن جلوگیری از شتاب اضمحلال آن، به ارکان زیست‌محیطی آن فرصت داد تا از درون خود را بازسازی کند. در این نظریه، طراحان به روان‌بخشی محیط و ابعاد نوسازی در مقیاس انسانی توجه بیشتری نشان می‌دهند و معتقدند که اگر انگیزه‌های لازم برای حفظ بافت و تداوم زندگی در بافت کهن پدید آید، ساکنان فعلی، بهترین سرمایه‌گذاران و حافظان مراکز شهری خواهند بود.

در رابطه با نظریة دوم که به آن اشاره شد، سازمان نوسازی شهر تهران به منظور رونق‌بخشی به مناطق کم‌رونق تهران، چه به لحاظ اقتصادی و چه فرهنگی ـ اجتماعی، تدبیری به نام ساخت پروژه‌های «محرک توسعه» را طرح کرده است. در انتخاب این پروژه سعی شده همة ابعاد سکونتی، اقتصادی، خدماتی و رفاهی محل مد نظر قرار گیرد. در وضع فعلی، محور خلازیر با وجود موقعیت مناسب ارتباطی‌ای که بین بزرگ‌راه سعیدی و بزرگ‌راه آزادگان برقرار می‌کند، فعالیت‌های شهری چندانی را در خود نپذیرفته است. اراضی بایر و قراضه‌فروشی‌ها در آینده‌ای نزدیک، بنا بر توسعة منطقه، به مناطق مسکونی، خدماتی و تجاری تبدیل خواهد شد. در این وضع، با توجه به پیشنهاد طرح تفصیلی و مطالعات انجام‌گرفته، پهنة اطراف تقاطع خیابان مینو و خلازیر، برای راه‌اندازی مرکز تجاری ـ خدماتی ناحیه­ای در نظر گرفته شده است. این مرکز به چهار زون در چهار طرف میدان تقسیم شده است که در آن، طبقات یکم، بیشتر به فعالیت‌های تجاری، و طبقات بالاتر، به خدمات اختصاص خواهد یافت. با توجه به این‌که مرکز تجاری ـ خدماتی در بافت فرسوده واقع شده ، رونق‌بخشی به منطقه و ایجاد فضایی پرجاذبه و کارآمد از یک سو، و ایجاد فرصتی مناسب برای توسعة آیندة بافت از سوی دیگر، مسئلة چالش‌برانگیز این پروژه است. قرار بر این است که این پروژه، نقطة شروع برای رشد و توسعة بافت و منطقة پیرامون خود باشد. بنابراین، نقطة شروع، یک کلیدواژه برای سازمان‌دهی کلی مجموعه است. برای روشن‌تر شدن مفهوم آغاز رشد و نمو، به طبیعت رجوع، و طریق شکل‌گیری ساختارهای طبیعی بررسی می‌شود. سلول ویگنر ـ سیتز، یک چندوجهی به مرکز یک نقطة شبکه است که فاصلة هر نقطة داخل آن از مرکز سلول، کوچک‌تر از فاصلة همان نقطه تا نقاط دیگر شبکه است. می‌توان ثابت کرد که سلول ویگنر ـ سیتز، نوعی سلول واحد شبکة بلوری است. به فضای داخل سلول، دامنة تأثیر گفته می‌شود. این ناحیه، دیریکله یا ورونویی نیز نامیده شده است. شبکة ورونویی در سلول‌های گیاهی و جانوری و همچنین در علم ستاره‌شناسی به یک نوع تقسیم‌بندی گفته می‌شود. اگر منطقه‌ای را که سایت در آن واقع است، یک شبکة ورونویی فرض کنیم، سایت پروژه، یک سلول تلقی می‌شود که قرار است به این شبکة ورونویی اضافه شود. در این شبکه، خطوط تقسیم، بر روی خیابان‌ها و دیوارهای جداکنندة بلوک‌های ساختمانی منطبق می‌شوند، و فضای دیریکله، عرصه و اعیان ساختمان‌ها را در بر می‌گیرد. با توجه به این نوع نگرش و مطالعات انجام‌گرفته بر روی این نوع شبکه، 5 آلترناتیو برای سایت ارایه شده است. با بررسی این گزینه‌ها، بهترین آن‌ها انتخاب، و مرکز تجاری ـ خدماتی بر اساس آن طراحی می‌شود.