12/15/2019 - يكشنبه 24 آذر 1398

برنامه ریزی محله‌محور در بافتهای فرسودة شهری بر پایة رویکرد نوشهرگرایی (مورد مطالعه: محلة سنگلج تهران)

1395/10/4 408 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: محسن فروزنده

استاد راهنما: دکتر مجتبی رفیعیان

استاد مشاور: دکتر هاشم داداش‌پور

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ شهرسازی/ ــــــــ

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه تربیت مدرس/ دانشکده هنر و معماری

سال تحصیلی: 90ـ1389

خلاصه‌ پژوهش

محلات شهری، یکی از عناصر مهم و مؤثر تشکیل‌دهندة حیات اجتماعی شهری هستند. در گذشته، نقش و کارکرد محلات، موجب می‌شد که افراد ساکن، پیوندهای اجتماعی بیشتری از امروز داشته باشند. در نظریه‌ها و رویکردهای گوناگون مرتبط با توسعة محله‌ای نوین، اهمیت مشارکت اهالی محله، در قالب الگوهای برنامه‌ریزی فرآیندگرا و تعامل‌محور همچنان مورد تأکید قرار گرفته است.

در این میان، برنامه‌ریزی اجتماعات محلی، با بهره‌گیری از دیدگاه پایین به بالا، بر توانمندسازی، افزایش سرمایه‌های اجتماعی و مشارکت جمعی ساکنان محلات تأکید دارد. برنامه‌ریزی محله‌محور در برنامه‌ریزی شهری، با هدف گرد هم آوردن گروه‌های گوناگونِ درگیر یا ذی‌نفع، و توجه به نیازها و خواسته‌های همگانی ایشان در تهیة طرح‌ها و برنامه‌ها طرح شده است. امروزه، این رویکرد در اندیشه‌های نوشهرگرایی همچنان دنبال می‌شود. رویکرد نوشهرگرایی، واکنشی به رشد پراکندة شهرها و مبنایی برای پایداری رشد شهری و رشد و حمل‌ونقل هوشمند است. این رویکرد، بر ارزش‌های سنتی شهرها تکیه دارد، اصولش بر بازگشت به ساختار سنتی محلات تأکید می‌کند و قادر است با توجه به ظرفیت‌های نوین اجتماعی، راه‌کارهای مؤثری را در راستای احیای بافت‌های کهن و رو به افول شهری ارایه کند.

فضای مورد مطالعه در این پایان‌نامه، بخشی از پیکرة تاریخی شهر تهران در منطقة 12 است که 80درصد وسعت فضاهای واجد ارزش هویتی تهران را در خود جای داده ‌است. محلة مورد مطالعه، محلة سنگلج، یکی از قدیم‌ترین محلات شهر تهران است که در آن، کیفیت‌های سکونتی، به علت استحکام نداشتن بناها، نداشتن دست‌رسی‌های مناسب و عمدتاً بسیار باریک و ناکارآمد، کم بودن سرانه‌های خدماتی در داخل محله و غیره، بسیار کاهش یافته‌ است.

در این پایان‌نامه، پرسش‌نامه‌ای تدوین شده که در شکل‌گیری آن، از معیارهای برنامه‌ریزی محله‌محور و مشارکتی، شاخص‌های سنجش تمایل به مشارکت در طرح‌های توسعه‌ی محله‌ای و سرمایه‌های اجتماعی استخراج‌شده استفاده شده ‌است. در ادامه، پس از تجزیه و تحلیل‌های صورت‌گرفته بر روی داده‌های جمع‌آوری‌شده از طریق پرسش‌نامه و همچنین تحلیل‌های کیفی لازم بر روی اطلاعات به‌دست‌آمده، راه‌کارهایی متناظر با بهبود نظام اجتماعی و نوسازی شهری بدین شرح ارایه شده است:1ـ ارتقای قابلیت پیاده‌روی؛ 2ـ افزایش ارتباط‌پذیری در بافت باارزش محله؛ 3ـ استقرار کاربری‌های مختلط و متنوع در بافت؛ 4ـ بهبود کیفیت معماری و طراحی شهری؛ 5ـ طراحی بر اساس ساختار سنتی محلات مسکونی؛ 6ـ سیستم حمل‌ونقل کارآمد؛ 7ـ رعایت اصول پایداری در محلات؛ 8ـ گوناگونی مسکن؛ 9ـ تراکم افزایشی.