12/15/2019 - يكشنبه 24 آذر 1398

شناسایی و اولویت‌بندی عوامل حیاتی موفقیت نوسازی بافت‌های فرسودة شهر تهران و پیشنهاد راه‌کار (مطالعة موردی: سازمان نوسازی شهر تهران)

1395/10/4 402 پایان نامه-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه پایان‌نامه

دانشجو: نیلوفر خلیلی جهرمی

استاد راهنما: دکتر سید مجتبی حسینعلی‌پور

استاد مشاور: مهندس امیرحسین محبی‌فر 

مقطع تحصیلی/ رشته/ گرایش: کارشناسی ارشد/ مدیریت پروژه و ساخت/ ـــــــ

دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه شهید بهشتی/ دانشکده معماری و شهرسازی

سال تحصیلی: 90-1389

خلاصه‌ پژوهش

شهرها نیز مانند موجودات زنده، حیات و ممات دارند، و اگر در بستر زمان، عوامل برهم‌زنندۀ تعادل زیستی آن‌ها کنترل نشود و نیروهای رشدزای آن‌ها به کار نیفتد، زمینه‌های زوال و نیستی آن‌ها فراهم خواهد شد. فرسودگیِ ناشی از تحولات و مسائل اجتماعی ـ اقتصادی ماندگار، استهلاک ابنیه، ساخت و سازهای بدون کیفیت و استحکام، شهرسازی بی‌برنامه و مدیریت شهری درآمدمحور، از مهم‌ترین عناصر برهم‌زنندۀ پایداری در محیط زیست شهرها به شمار می‌روند. نبود تدابیر مناسب و عزم بازدارندة عوامل فرسودگی، منجر به افزایش وسعت فرسودگی شهری شده و بنیان‌های شهروندی را با چالشی جدی مواجه کرده است. موضوع فرسودگی بافت و بافت‌های فرسودۀ شهری، به گفتۀ خود مدیران شهری، در سال های اخیر، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های شهرسازی و مدیریت شهری کشور و یکی از بزرگ‌ترین چالش های شهر تهران تبدیل شده است.

تهران امروز دارای پهنه‌های وسیعی از بافت‌های فرسوده است که ورطة هولناکی برای ساکنان این جامعة شهری محسوب می‌شوند. این مناطق، از انواع مشکلات و نارسایی‌ها از قبیل فرسودگی کالبدی و آسیب‌پذیری شدید در برابر زلزله، عرض کم معابر، فقر و محرومیت، ناامنی، معضلات اجتماعی ـ فرهنگی و مشکلات زیست‌محیطی رنج می‌برند که باعث ایجاد ساختاری نامنظم در شهر شده و رشد و توسعة ناموزون این مناطق را در پی داشته است. پروژه‌های نوسازی بافت‌های فرسوده که با توجه به اوضاع این بافت‌ها، پروژه‌هایی پیچیده، چندوجهی و فرابخشی هستند، برای رهایی از این معضل شهری تعریف شده‌اند. این پروژه‌ها دارای ابعاد قوی کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی هستند و برای دست‌یابی به اهداف آن‌ها باید عوامل متعددی مد نظر مدیران قرار گیرد. با وجود این، به علت نبود استراتژی‌های روشن در خصوص برنامه‌ریزی و مدیریت طرح و اجرا در نوسازی این‌گونه بافت‌ها، زمینه‌های تحقق هرچند اندک مصوبات موجود فراهم نشده و بافت‌های فرسودة شهری، با روندی افزایشی به مهم‌ترین چالش شهر تهران تبدیل شده است و نیاز به رویکردهای ویژه برای نوسازی آن‌ها اجتناب‌ناپذیر می‌نماید.

       این پایان‌نامه، با هدف شناسایی و اولویت‌بندی عوامل حیاتی موفقیت پروژه‌های نوسازی بافت‌های فرسودة شهر تهران، یا به عبارتی دیگر، عواملی که در تحقق موفق اهداف این پروژه‌ها، نقش حیاتی دارند، و به تبع آن، معرفی فعالیت‌هایی که اجرای آن‌ها برای تحقق این عوامل لازم است، تدوین شده است. شایان ذکر این‌که برای شناسایی ویژگی‌ها و محدودیت‌های بنیادین این پروژه، به مدارک و اسنادی چون تحقیقات گذشته، آمارهای رسمی و غیررسمی، و اسناد سازمان‌های مربوط مراجعه شد و پس از مشاهدة وضعیت موجود بافت‌های فرسوده و همین‌طور مصاحبه با خبرگان برای شناسایی ویژگی‌ها، موانع و محدودیت‌های بنیادینی که این پروژه‌ها با آن مواجه هستند، گردآوری شد، و بعد از آن، عواملی که در موفقیت این پروژه‌ها تأثیر دارند و فعالیت‌های لازم مربوط به آن‌ها، از طریق روش‌های علمی و با استفاده از ابزارهای مصاحبه با خبرگان و تنظیم پرسش‌نامه استخراج شد.

 نتیجه این‌که بر اساس شاخص به‌دست‌آمده از بررسی توأم اهمیت و کیفیت تحقق عوامل حیاتی موفقیت، فهرست اولویت‌بندی‌شده‌ای متشکل از 27 عامل موفقیت برای پروژه‌های نوسازی بافت‌های فرسودة شهر تهران به دست آمد که در قالب یک چک‌لیست در اختیار مدیران و تصمیم‌گیران قرار گرفت.

علاوه بر این، همگام با استخراج فعالیت‌های لازمی که راه‌کارهای پیشنهادی این پایان‌نامه برای تحقق عوامل حیاتی موفقیت هستند، اهمیت و کیفیت اجرای آن‌ها در عملکرد جاری سازمان پروژه نیز بررسی شد، و در نهایت، این پیشنهادهای عملی مناسب، به ترتیب اولویت، برای مدیران و دست‌اندرکاران پروژه‌های نوسازی بافت فرسوده فراهم آمد: 1ـ بررسی تغییرات عوامل حیاتی موفقیت به‌دست‌آمده بر اساس تغییرات محدودیت‌های بنیادین آن‌ها در روند پیش‌رفت پروژه‌های نوسازی بافت فرسوده؛ 2ـ بررسی تغییرات اولویت عوامل حیاتی موفقیت و فعالیت‌های لازم در فازهای گوناگون پروژة نوسازی بافت‌های فرسودة شهری؛ 3ـ بررسی اولویت عوامل حیاتی موفقیت با توجه به دیدگاه‌های متفاوت انواع ذی‌نفعان.