12/15/2019 - يكشنبه 24 آذر 1398

بررسی میزان تمایل به مشارکت ساکنان محلة اسلام‌آباد به واگذاری واحدهای مسکونی

1395/9/21 451 طرح پژوهشی-سازمان نوسازی(اداره پژوهش) rating
image

شناسنامه طرح پژوهشی

مؤسسة پژوهشی/ پژوهشگر: شرکت بین‌المللی پردازش اطلاعات نقش کلیک

سفارش‌دهنده: سازمان نوسازی شهر تهران

سال تهیه: 1391

کلیدواژه‌ها

مشارکت، اعتمادسازی، سرمایة اجتماعی، مداخله، سناریوهای اقدام.

اهداف پژوهش

·      شناسایی مسائل و مشکلات ساکنان محلة اسلام‌آباد و سنجش میزان تمایل آن‌ها به مشارکت در واگذاری واحد مسکونی‌شان و سامان بخشیدن به مشکلات محله؛

·      ارایة راه‌کارهایی برای رفع مشکلات و معضلات ساکنان و جلب و افزایش مشارکت آن‌ها.

ساختار و چارچوب پژوهش

این پژوهش شامل 5 فصل و یک پیوست است. فصل یکم ـ کلیات پژوهش، شامل: مقدمه، طرح مسئله، اهمیت و ضرورت مسئله، اهداف پژوهش، سؤالات پژوهش، مرزهای کلی پروژه و کاربری‌های محله؛ فصل دوم ـ مبانی نظری و پیشینة تحقیق، شامل: مقدمه، مشارکت، سرمایه‌های اجتماعی بسترساز مشارکت، نظریه‌های اعتماد، سیر تاریخی نظریة مشارکت مردمی در برنامه‌ریزی شهری، سوابق جهانی در زمینة مشارکت شهری، مطالعات پیشین در خصوص جابه‌جایی ساکنان در ایران، مطالعات پیشین در خصوص جابه‌جایی ساکنان در خارج کشور؛ فصل سوم ـ روش تحقیق، شامل: مقدمه، روش‌شناسی پژوهش، محدودة مکانی و زمانی تحقیق، جامعة آماری تحقیق، نمونة آماری و انتخاب نمونه، ابزار گردآوری داده‌ها، اعتبار ابزار تحقیق، روش تجزیه و تحلیل داده‌ها؛ فصل چهارم ـ یافته‌های تحقیق، شامل: مقدمه، یافته‌های مطالعة کیفی، یافته‌های مطالعة کمّی؛ فصل پنجم ـ پیشنهادها و راه‌کارها، شامل: مقدمه، پیشنهادها و انتظارات طرح‌شده از سوی ساکنان در مورد محله، پیشنهادهای اولیة مبتنی بر یافته‌های تحقیق، جمع‌بندی یافته‌ها بر اساس ماتریس SWOT، پیش‌شرط‌های ورود به مداخله(پیوست، شامل: نمونة پرسش‌نامه و جداول آماری).

خلاصه پژوهش

در سال‌های اخیر، یکی از برنامه‌های اصلی شهرداری تهران، نوسازی و ارتقای سطح تسهیلات و خدمات در مناطق و بافت‌های فرسوده بوده است؛ چراکه مشارکت شهروندان در نوسازی این بافت‌ها، عاملی مهم به شمار می‌رود. با توجه به اهمیت مشارکت شهروندان در همة برنامه‌ها و اقدامات توسعه‌ای از جمله در حوزة مسائل شهری، امروزه مفاهیم و نظریه‌هایی همچون «شهرسازی مشارکتی» و «برنامه‌ریزی مشارکتی» طرح شده است.

برنامه‌ریزی مشارکتی، یکی از پارادایم‌های برنامه‌ریزی شهری‌ست که بر درگیری و مداخلة همة اجزای اجتماع محلی در فرآیندهای راه‌بردی و مدیریتی برنامه‌ریزی شهری، و نیز فرآیندهای برنامه‌ریزی در سطح اجتماعات محلی شهرها و روستاها تأکید دارد. یکی از مسائل اصلی برنامه‌ریزی مشارکتی، برقراری تعادل بین اهداف و شیوه‌های اجرای برنامه‌ریزی مشارکتی با نگرش‌ها، خواسته‌ها و منافع متفاوت و غالباً متعارض گروه‌های متعدد شهروندان و اجتماعات محلی‌ست. واقعیت این است که مداخله و مشارکت شهروندان در فرآیند برنامه‌ریزی و شهرسازی، با ظرایف، پیچیدگی‌ها و مسائل خاصی توأم است که با سایر اشکال مشارکت شهروندان تفاوت دارد و پیش کشیدن کلیِ مشارکت عمومی نمی‌تواند این مسائل را پوشش دهد.

در تحقیق حاضر، از ترکیبی از مطالعات اسنادی و تکنیکهای کمّی و کیفی برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. در این تحقيق، جامعة آماري، شامل همة خانوارهای ساکن در محدودة محلة اسلام‌آباد است که در این محله مالک و ساکن هستند. به صورت کلی می‌توان شاکلة روش‌شناسی تحقیق حاضر را بدین صورت بیان کرد: 1ـ تحلیل نهادی، شامل مصاحبة عمیق با مدیران شهری و محلی و مسئولان شورایاری محلة اسلام‌آباد؛ 2ـ بحثهای گروهی متمرکز با کارشناسان نهادهایی که به نحوی با محله سر و کار دارند؛ 3ـ مصاحبه‌های عمیق با ساکنان؛ 4ـ مطالعات پیمایشی مبتنی بر پرسش‌نامه، به منظور جمع‌آوری داده‌های پایه‌ای و نگرش سرپرستان خانواده‌ها به مثابه نمایندگان نهاد خانواده.

نمونة مورد مطالعه در این پژوهش، محلة اسلام‌آباد است که یکی از محدوده‌های حاشیه‌نشین منطقة دو شهرداری تهران است. این محله، از شمال به شهرک آتی‌ساز، از جنوب به بزرگ‌راه همت، از شرق به بزرگ‌راه شهیدچمران، و از غرب به قسمتی از سعادت‌آباد و شهرک غرب محدود شده است. این محله، حدود 50 هکتار مساحت دارد و جزء زمین‌های ده ونک بوده که در دهة چهل با احداث بزرگ‌راه شهید چمران، از زمین‌های اصلی ده ونک جدا شده است.

بنا به بررسی‌های اولیة انجام‌گرفته، ساکنان محلة اسلام‌آباد، با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند؛ که بخش عمده‌ای از آن‌ها، به بافت محیطی و کالبدی این محله(شامل عبور مسیل از دل این محله، ساخت نامنظم منازل مسکونی، قدیم بودن ساختمان‌ها، نابرخورداری از امکانات اولیه و غیره) مربوط می‌شود و البته شایان ذکر است که تاکنون اقدام مؤثر و کارآمدی از سوی مسئولان برای رفع مشکلات نشده، و همین امر، بی‌اعتمادی شدید ساکنان به مسئولان شهرداری را در پی داشته است. آنچه که از مشاهدات میدانی و مصاحبه‌های عمیق و فردی از ساکنان و نیز گفت‌وگو با شورایاری و اهالی محل به دست آمده، گویای این واقعیت است که اعتماد و میزان توجه ساکنان محلة اسلام‌آباد به شهرداری، بسیار اندک است. نبود درک و ارتباط صحیح بین مدیران فنی و شهرساز و ساکنان بافت‌های ناکارآمد شهری، پیامدهای ناخواسته‌ای را در سطح محله به بار آورده و تنش‌های روانی و اجتماعی را در بین اهالی دامن زده است. ترکیب و بافت اجتماعی روستاگونة این محل، یکی از وجوه تمایز این محله با سایر محلات منطقة دو تهران است. در این محله، اغلب مردم، همدیگر را می‌شناسند و کوچک‌ترین اتفاقی در محله، به‌سرعت به گوش دیگر ساکنان می‌رسد. این ویژگی، نشان وجود سرمایة اجتماعی زیاد در محله است. بنابراین، با توجه به اذهان عمومی، اعتمادسازی و برگزاری جلسات با اهداف مشخص و شفاف، نخستین اقدامی‌ست که باید به منظور ارتباط با مردم محله صورت گیرد.

تیم تحقیق با اعضای شورایاری محلة اسلام‌آباد به ریاست آقای آزادپرور به این نتیجه رسید که شورایاری محله، جایگاه ویژه‌ای در بین ساکنان دارد. همین امر، نقطة قوتی برای سامان‌دهی به امور محله از طریق این شورا است، و از این رو برقراری تعامل مؤثر با این شورا از طریق برقراری جلسات با دستور کار مشخص و نتیجة روشن، بسیار کارساز خواهد بود، و بدون همراهی شورایاری محلة اسلام‌آباد، مداخلة موثر در این بافت شهری فرسوده، میسر نخواهد بود.

بر اساس یافته‌ها و همین‌طور به منظور تسریع در روند اجرای امور و به ثمر رسیدن این طرح پیشنهاد می‌شود که کارگروه ویژه‌ای متشکل از: 1ـ اعضای شورایاری محله و معتمدین محلی به ریاست حاج‌آقا آزادپرور، به عنوان ذی‌نفعان و ذی‌نفوذان محلة اسلام‌آباد؛ 2ـ نماینده یا نمایندگان تام‌الاختیار شهرداری و سازمان نوسازی شهر تهران به ریاست جناب آقای جعفری، ریاست سازمان نوسازی شهر تهران؛ 3ـ نمایندگان مشاور به عنوان دبیر و واسط بین مقام‌های محلی و مسئولان تشکیل شود و طی جلسات لازم، برای اتخاذ تصمیمات و اجرای طرح اقدام کنند.

دستاوردها و یافته‌های پژوهش

نتایج تحقیقات کمّی و کیفی پژوهش، پیشنهاد اقدامات مبتنی بر اعتمادسازی را تجویز، و تأکید می‌کند که به منظور مداخلة مناسب در چنین بافتی با ویژگی‌های خاص باید مطالعات دقیق‌تری بشود، و در این راستا، تأسیس نهادی به منظور ارتباط درست و کارشناسانه با مردم و مجریان نیز در دستور کار قرار گیرد.

در این طرح پیشنهاد شده که به منظور تسریع در روند اجرای امور و به ثمر رساندن این طرح، کارگروه ویژه‌ای تشکیل شود که طی برگزاری جلسات، این تحقیقات نهایی شود.

این طرح، در پایان، سناریوهای خوش‌بینانه، تدریجی و صبورانه، برد ـ برد، جابه‌جایی، و تحکم را طرح کرده و پیش‌شرط‌های مداخله از جمله در ارتباط با پذیرش مالکیت خصوصی ساکنان، پذیرش سابقة طولانی اقامت و اسکان و ایجاد تعلق محله‌ای، پذیرش هم‌بستگی اجتماعی و فرهنگی مردم و وجود شبکة منسجم از روابط غیررسمی، پذیرش مسائل مدیریتی و سهل‌انگاری‌های عمدی و غیرعمدیِ پاره‌ای از کارشناسان شهرداری، پذیرش الگوی سکونت مورد نظر مردم و مواردی از این قبیل را ارایه کرده؛ که باید مورد توجه و پذیرش قرار گیرد. 

lلینک دانلود